Puntjes op de i

Het ‘trema’ of ‘deelteken’ is een diakritisch teken in de vorm van twee stippen die, naast elkaar, boven een klinker geplaatst worden. Het wordt gebruikt als er twee opeenvolgende klinkers zijn die in twee afzonderlijke lettergrepen uitgesproken worden in plaats van als eenlettergrepige klank of tweeklank. In het Nederlands wordt het deelteken regelmatig gebruikt, evenals in het Catalaans, het Frans en het Grieks.

 

 

klinkers met trema

 

Wat weet je nog van het gebruik van het trema? Welke regels zijn er? 

  • Het trema wordt gebruikt in een niet-samengesteld woord(deel) om te voorkomen dat twee opeenvolgende klinkerletters als één klank gelezen worden. Het gaat hier om de volgende veertien lettercombinaties: aa, ai, au, ee, ei, eu, ie, oe, oi, oo, ou, ui, uu en ook ae.
    Het woord patiënt bijvoorbeeld spreek je verkeerd uit, wanneer er geen puntjes op de e staan. Je leest dan een ie. Nog meer voorbeelden: naïviteit, reële, geïnteresseerd, reünie, conciërge, koloniën, poëzie, egoïsme, coördinatie, ruïne, vacuüm, mozaïek;
  • Telwoorden krijgen een trema: tweeëndertig, drieëntwintig, etc.;
  • Woorden die in het enkelvoud eindigen op –ie zonder klemtoon op die lettergreep, eindigen in het meervoud op –iënkolonie – koloniën (kolonies mag ook),  bacterie – bacteriën, provincie – provinciën (provincies mag ook) / Als de klemtoon wel op de laatste lettergreep valt, wordt de uitgang ieëncategoriecategorieën, amfibie – amfibieën, democratie – democratieën.

 

Uitzonderingen

  • Bij meer dan 2 klinkerletters wordt geen trema gezet direct na de i: artificieel, aaien, begroeiing, ooievaar, financieel, truien, geuit, geautomatiseerd;
  • Bij woordafbreking vervalt het trema: co-ordinatie, ge-eerd;
  • De regels voor het trema gelden niet voor afleidingen op het achtervoegsel -achtig, die krijgen een koppelteken als twee opeenvolgende klinkerletters als één klank gelezen kunnen worden: zebra-achtig, lila-achtig;
  • Soms is het moeilijk te zien of een woord een samenstelling of afleiding is. Dit geldt in het bijzonder voor woorddelen als bio-, macro-, micro-, mini-, multi- en neo-. Woorden zoals de volgende krijgen geen trema maar een streepje: bio-industrie, macro-economie, micro-organisme, mini-emmer, multi-etnisch, neo-expressionisme;
  • Een umlaut is niet hetzelfde als een trema, maar ziet er wel precies zo uit. De umlaut heeft echter een andere betekenis, namelijk dat de gemarkeerde letter een andere klankwaarde krijgt, dit wordt veel in de Duitse taal toegepast;
  • Bij sommige Franse, Spaanse en Latijnse lettercombinaties (eum, ien, eus en ei) wordt geen trema geschreven. Bij de uitgangen van die woorden is er eigenlijk geen verwarring mogelijk over de uitspraak. Voorbeelden zijn petroleum, opticien, elektricien, baccalaureus. De regel geldt weer wel voor Bijbelse namen die op -eus eindigen: Mattheüs;
  • Een trema wordt alleen gebruikt in niet-samengestelde woorden. Wanneer er onduidelijkheid ontstaat bij woorden die wél zijn samengesteld wordt vaak een streepje geschreven, zoals bij na-apen, toe-eigenen en zee-egel.

 

Puntjes op de i
Tags:     

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *