Gratis en voor niets

Stijlfouten: iets met contaminatie, pleonasme en tautologie … hoe zat dat ook alweer? Tijdens de Nederlandse les op de middelbare school heb je dit vast wel uitgelegd gekregen. De woorden ken je nog wel, maar je kan er geen chocola meer van maken. Meestal betreffen het stijlfouten, soms worden ze juist bewust als stijlfiguren gebruikt. Fris je kennis op, gratis en voor niets. ūüėȬ†

 

 

 

 

 

 

contaminatie

 

Een contaminatie is een samenvoeging van 2 woorden met dezelfde betekenis:

 

  • je moet niet zoveel hooi op je kerfstok nemen -> ‘hooi op je vork nemen’ en ‘iets op je kerfstok hebben‘;
  • dat kost duur ->¬†‘dat kost veel’ en ‘dat is duur’;
  • optelefoneren -> ‘telefoneren’ en ‘opbellen’;
  • irriteren zich aan -> ‘ergeren aan’ en ‘irriteren’;
  • door de war halen -> ‘door elkaar halen’ en ‘in de war zijn’;
  • zich beseffen -> ‘zich realiseren’ en ‘beseffen’;
  • refereren naar -> ‘refereren aan’ en ‘verwijzen naar’;
  • zich verexcuseren -> ‘zich excuseren’ en ‘zich verontschuldigen’;
  • rondcirculeren -> ‘rondgaan’ en ‘circuleren’.

Contaminaties zijn moeilijk te voorkomen, veel gaan in de spreektaal rond en worden als correct beschouwd. Sommige contaminaties zijn ingeburgerd en zelfs opgenomen in het woordenboek:

 

  • overnieuw -> ‘over’ en ‘opnieuw’;
  • bekritiseren -> ‘beoordelen’ en ‘kritiseren’;
  • per ongeluk -> ‘bij ongeluk’ en ‘per abuis’;
  • tussen de middag -> ‘tussen de middaguren’ en ‘in de middag’;
  • verzenden -> ‘versturen’ en ‘zenden’;
  • uitprinten -> ‘uitdraaien’ en ‘printen’.

 

pleonasme

 

Bij een pleonasme wordt een eigenschap die een begrip al heeft nog eens genoemd (terwijl dat eigenlijk niet nodig is):

 

  • ronde bal;
  • groter groeien;
  • witte sneeuw;
  • naar beneden vallen;
  • de geplande afspraak;
  • dubbel openslaande deuren;
  • houten boomstam;
  • iets opnieuw herhalen;
  • de ‘d’ (= display) in lcd-display;
  • rode aardbeien.

 

 

 

 

tautologie

 

Bij een tautologie wordt er 2 keer hetzelfde gezegd met 2 verschillende woorden. Het gaat hierbij om zelfstandige naamwoorden of bijvoeglijke naamwoorden. Wat je zegt is dus dubbelop:

 

  • gratis en voor niets;
  • open en bloot;
  • vast en zeker;
  • voor eeuwig en altijd;
  • pirouette draaien;
  • enkel en alleen.

Tautologie√ęn worden vaak als stijlfiguur gebruikt.¬†Er zijn ook tautologie√ęn die standaard uitdrukkingen zijn geworden in het Nederlands. Ze zijn daarom niet fout:

  • schots en scheef;
  • leugen en bedrog;
  • wis en waarachtig;
  • nooit ofte nimmer;
  • klaar uit;
  • wendt of keert;
  • bont en blauw;
  • √©√©n en dezelfde;
  • keurig netjes.

 

 

Gratis en voor niets
Tags:             

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *